NL >>

Climate building
A statement for the Flemish pavillion in the Architecture Biennale of Venezia 2012
Het Vlaamse paviljoen wordt een manifest van fertiliteit, waarvan de vruchten zullen verdeeld worden tussen alle bezoekers. Het angstgevoel voor “climate change” substitueren we door de metafoor “climate building” gericht op een biologische, culinaire en sociale ervaring.

FR >>

Climate building
A statement for the Flemish pavillion in the Architecture Biennale of Venezia 2012
Le pavillon Flamand devient un manifeste de fertilité, dont les fruits seront partagés avec tous les visiteurs. A l’angoisse du «climate change», nous entendons substituer la métaphore d’un «climate building» axé sur une expérience biologique, culinaire, et socialisante.

EN >>

Climate building
A statement for the Flemish pavillion in the Architecture Biennale of Venezia 2012

De monumentaliteit van de Europese culturele en historische fundamenten, geankerd in eeuwen van urbanisatie, architectuur en zorgvuldig bewaarde creaties, is onvoldoende om onze honger naar modellen en voorstellingen te stillen. Deze worden meegedragen zoals golven in het collectieve geheugen, en vinden in de uitstalramen van de biënnales een uitzonderlijk scherpe, expressieve vorm.
De Giardini komen voor als de metaforische voorstelling van een planetenruimte waar elke natie haar grondgebied omgrenst en haar identiteit op een exclusieve en concurrerende manier uitdrukt.
Deze nationale modellen, nog sterk overheersend tijdens de creatie van de Giardini tussen 1910 en 1940, eroderen geleidelijk aan, zoals het wereldklimaat. Deze worden gesubstitueerd door transversale en overschrijdende lezingen die verbonden zijn aan economische activiteiten van metropolen, regio’s en wereldorganisaties. De nationale grenzen verliezen hun representatieve doeltreffendheid, maar het zou onjuist zijn te zeggen dat de grenzen vervagen of verdwijnen.
Aan de rand van het Europa van Schengen, evenals de VS en andere plekken in de wereld, verrijzen andersoortige grenzen die de fysieke manifestatie zijn van het kwetsbaarheidsgevoel binnen de westerse samenlevingen. De Giardini - ingesloten binnen hun muren en vreemd aan het Venetiaanse stadsweefsel – weerspiegelt dit « dispositif ».
In deze context stellen we voor dat het Vlaamse paviljoen een manifest van fertiliteit weze, waarvan de vruchten zullen verdeeld worden tussen alle bezoekers. Het angstgevoel voor “climate change” substitueren we door de metafoor “climate building” gericht op een biologische, culinaire en sociale ervaring.

Wall Growing
De architectuur van het paviljoen, geworteld in het koloniale tijdperk, zal getooid worden met een verticale plantencultuur, aangebracht op de belangrijkste binnen- en buitenmuren. Talrijke snelgroeiende eetbare planten, die gekozen worden op basis van hun smaak- en decoratieve eigenschappen, zullen voor dit doel gebruikt worden.
Deze verticale culturen, aangebracht op de voorgevel evenals in de grote centrale ruimte, zullen een monumentale dimensie aannemen. Hierdoor zullen de muren van vloer tot plafond afwisselend met de minerale architectuur van het paviljoen bedekt zijn.
De bevloeiingssystemen en de aanwezigheid van planten zullen een specifieke auditieve, thermische en aromatische sfeer creëren, die sterk zal contrasteren met de beklijvende hitte waarin de Giardini in de zomer ondergedompeld is.
Tijdens de biënnale zullen activiteiten zoals het dagelijkse onderhoud van de planten, het bewerken van de culturen, het continue opvolgen van de groeifenomenen en binnenhalen van de oogst, het verloop vormen van de enscenering en het leven binnen en rond het paviljoen. Deze ontwikkelingen zullen tot specifieke performances leiden, met punctuele actieve participatie van het publiek.

Food as a (universal) medium
Het collectief FoAM is gekend voor zijn kunnen op het gebied van voeding als cultureel medium, een afspiegeling van psychologische, ecologische en economische processen. Door het vermenigvuldigen van de interdisciplinaire samenwerkingen met de artistieke, wetenschappelijke en economische wereld hebben ze het concept “open sauce” gesmeed, een culinair equivalent van het “open source” concept. Als resultaat: een reeks creaties en evenementen uitgaande van een uitwisseling van traditionele recepten (integrerend de problematiek van de trans-generationele overdracht) naar het plastisch en visueel onderzoeken van de mogelijke voedselvormen via wetenschappelijke experimenten op cultivering en groeiwijzen van planten.
Raakvlak tussen FoAM en L’Escaut : het principe van een kwaliteitsvol onthaal als grondslag van het uitwisselingsproces. Centraal in de praktijken van FoAM en L’Escaut staat het model van de open tafel: elke vrijdag bij FoAM en elke eerste donderdag van de maand bij L’Escaut. Deze ontmoetingsmomenten op de werkplaats, gecombineerd met een lekkere maaltijd, bieden de mogelijkheid creatieve en socialiseringsprocessen te combineren. In dat opzicht houden deze open tafels een sterk opgeëiste scenografische dimensie.
Vertaald naar het paviljoen van de biënnale, zal de samensmelting van deze kennis aanleiding geven tot onthaalactiviteiten van het publiek, waarbij de verbouwde en voorbereide voeding van het paviljoen centraal staat. Sommige maaltijden zullen gestructureerd zijn rond een protocol van de uitwisseling (zoals recepten, basis- of voorbereide levensmiddelen) tussen de bezoekers en de genodigden. Het geheel van deze gebeurtenissen zullen geregistreerd, gearchiveerd en verspreid worden door verschillende media.
De scenografie zal naast de verticale beplantingen, een mobiele en modulaire keuken zijn, gevormd door een serie onafhankelijke modules gemonteerd op wielen. Deze modules zijn volledig autonoom op energetisch gebied. Ze kunnen worden samengevoegd tot één grote keuken, of verspreid in de ruimte. Ze kunnen worden geplaatst binnen of buiten het gebouw om verschillende soorten evenementen te ondersteunen. Een set van inklapbare tafels en stoelen, die in totaal een honderdtal mensen kunnen onthalen, vervolledigen de opzet.

Reclaim the climate
Het paviljoen zal op verschillende gelaagdheden gelezen worden.
Zijn architecturale en scenografische opzetten, zullen volgens een - voor ieder cultureel verschillende bezoeker - toegankelijk principe functioneren. Getransformeerd in een verticaal veld, dat voedsel produceert en dit genereus en intelligent verdeeld tussen de bezoekers van de Giardini, zal het paviljoen functioneren als een symbolische manifest van de territoriale gedachte gericht op een open en verruimde geest.
Het zal een technisch en technologisch experimenteel veld bieden op het gebied van stedelijke agricultuur, een onderwerp dat specifiek ontwikkeld wordt door FoAM en haar partners in hun vorige projecten; als zodanig zal dit de basis vormen voor een reflectie over de transformatie van steden door middel van individuele en collectieve initiatieven die de model zullen staan voor territoriale gebieden op wereldschaal.
Het zal een levendige voorstelling zijn van een trandisciplinaire samenwerking tussen urbanisten, biologen, plastische kunstenaars, designers, sociologen, performers en architecten. Het zal een steunpunt vormen voor voordrachten en reflecties over de gefaseerde ontwikkeling van een bouwcultuur.
Afgezien van de energetische waarde van gebouwen, zullen de actuele reflecties over “actieve” gebouwen, als kleine productie eenheden, hierin een steunpunt vinden.

La monumentalité de la fondation culturelle et historique de l’Europe, ancrée dans des siècles d’urbanisation, d’architecture et de création minutieusement conservée, n’est pas suffisante pour arrêter la soif de modèles et de représentations. Ceux-ci sont charriés comme des vagues dans les consciences collectives, et trouvent dans les vitrines des biennales une forme particulièrement aigüe d’expression. Les Giardini apparaissent comme la représentation métaphorique d’un espace planétaire ou chaque nation circonscrit son territoire et manifeste son identité, de manière exclusive et concurrentielle.
Ces modèles nationaux, encore très puissants pendant la création des Giardini entre 1900 et 1940, s’érodent progressivement, comme il en va du climat planétaire. A ceux-ci, se substituent des lectures transversales et transgressives, liées aux activités économiques des métropoles, des régions, et des organisations mondiales. Les frontières nationales perdent leur efficacité représentative, mais il serait faux de dire que les frontières disparaissent ou s’amenuisent. En bordure de l’Europe de Schengen, comme des Etats-Unis ou d’autres endroits de la planète, s’érigent des barrières qui sont la manifestation physique des angoisses de fragilité des sociétés occidentales. Les Giardini, enclos dans leurs murs et étrangers à l’urbanité de Venise, reflètent ce dispositif.
Dans ce contexte, nous proposons que le pavillon Flamand soit un manifeste de fertilité, dont les fruits seront partagés avec tous les visiteurs. A l’angoisse du «climate change», nous entendons substituer la métaphore d’un «climate building» axé sur une expérience biologique, culinaire, et socialisante.

Wall Growing
L’architecture du pavillon, ancrée dans l’époque coloniale, sera parée d’un dispositif de cultures verticales, disposé sur les principaux murs intérieurs et extérieurs. Les plantes sélectionnées le seront pour leurs caractéristiques gustatives et/ou decoratives. De nombreuses plantes comestibles, à croissance rapide, pourront être utilisées à cette fin.
Ces cultures verticales, sur la façade principale extérieure comme dans le grand espace central intérieur du pavillon, prendront une dimension monumentale. Elles recouvriront les murs du sol au plafond, alternant avec la minéralité de l’architecture du pavillon (sols, plafonds). Les systèmes d’arrosage et la présence des plantes induiront une ambiance auditive, thermique et olfactive spécifique, qui contrastera fortement avec la chaleur moite qui baigne habituellement les Giardini en période estivale.
L’entretien quotidien des plantes, l’activation des cultures, le monitoring en temps réel des phénomènes de croissance, et les moments de récolte des produits, constitueront autant de processus qui construiront la mise en scène et la vie du pavillon sur le temps de la biennale. Ces processus donneront lieu à des performances spécifiques, parfois ouvertes à la participation active du public.

Food as a (universal) medium
Le collectif FoAM est connu pour son savoir faire dans le travail de la nourriture considérée comme médium culturel, reflet de processus psychologiques, économiques et environnementaux. En multipliant les collaborations transdisciplinaires avec les mondes artistique, scientifique et économique, ils ont forgé le concept d’«open sauce», équivalent culinaire de l’«open source». Comme résultat, une série de créations et d’événements, allant du partage de recettes traditionnelles (en intégrant la problématique de la transmission trans-générationnelle) aux recherches plastiques et visuelles sur les formes possibles de nourriture, en passant par les expérimentations scientifiques sur les modes de culture et de croissance des végétaux.
Point commun entre FoAM et l’Escaut: une primauté au principe de la qualité de l’accueil comme fondement des processus d’échange. A ce titre, FoAM et l’Escaut ont en commun de placer au centre de leur pratique un dispositif de table ouverte (FoAM une fois par semaine, tous les vendredis, l’Escaut une fois par mois, tous les premiers jeudis). Ces rencontres dans l’espace de travail autour de la nourriture sont des occasions de mêler socialisation et processus créatifs. A ce titre, ces tables ouvertes possèdent une dimension performative totalement revendiquée.
Transposés dans le pavillon de la biennale, ces savoir-faire croisés donneront lieu à une série de moments d’accueil du public, autour de nourritures majoritairement produites et préparées dans le pavillon. Certains repas seront structurés autour de protocoles d’échange (de recettes, d’aliments de base ou préparés) avec les visiteurs ou les invités du pavillon. L’ensemble de ces événements seront enregistrés, archivés et diffusés via différents media.
Le dispositif scénographique comprendra, outre les plantations verticales, une série de modules indépendants, montés sur roulettes, constituant une cuisine mobile et modulable. Ces modules seront autonomes d’un point de vue énergétique. Ils pourront être assemblés pour constituer une cuisine géante, ou dispersés dans l’espace. Ils pourront être placés à l’intérieur ou à l’extérieur du bâtiment, pour accompagner différents types de manifestations. Un set de tables et de chaises démontables, pouvant accueillir en tout une centaine de personnes, complètera le dispositif.

Reclaim the climate
Le pavillon fonctionnera a plusieurs niveaux de lecture:
-son dispositif architectural et scénographique fonctionnera sur un mode culturel hautement compréhensible par les visiteurs de toutes les cultures; transformé en champs verticaux et produisant de la nourriture, celle-ci étant généreusement et intelligemment partagée avec les visiteurs des Giardini, il fonctionnera comme un manifeste symbolique pour une pensée des territoires axée sur l’esprit d’ouverture ;
-il constituera un champ d’expérimentation technique et technologique sur le sujet de l’agriculture urbaine, sujet spécifiquement développé par FOAM et leurs partenaires dans leurs projets antérieurs; a ce titre, il sera l’appui d’une réflexion sur la transformation des villes au travers des initiatives individuelles et collectives, qui alimentent les modèles et les représentations des territoires à l’échelle globale.
-il montrera en live les résultats d’une collaboration transdisciplinaire entre urbanistes, biologistes, plasticiens, designers, sociologues, performers, et architectes.
-il sera le support de conférences et de réflexions sur les futures étapes de développement d’une culture de la construction. Au delà de l’efficacité énergétique des bâtiments, les pistes de réflexion actuellement en cours sur les bâtiments «actifs» (bâtiments producteurs) pourront y trouver un support idéal.

Technical sheet

Place: Venezia
Architecture & scenography: L'Escaut
Graphic design: Speculoos
Food & landscaping: FoAM