Inplanting

Het project is gesitueerd op het eerste stuk van de Noord-Zuid verbinding dat al meer dan een eeuw een letsel betekent voor de stad Brussel. Dit knooppunt verbindt twee treinstations en heeft ervoor gezorgd dat talrijke woningen en openbare ruimten uitgewist werden. Er wordt gezegd dat de stedenbouwkundige planning van Brussel meer vernietigd heeft dan de twee wereldoorlogen samen.

De site bevindt zich op het eerste deel van de tunnel. Het bestaande terrein had nauwelijks enige stedenbouwkundige of landschappelijke waarde, de functie van hondentoilet buiten beschouwing gelaten. Ze was omzoomd met enkele populieren en overdekt met struikgewas.

Ontwikkeling

De vzw RECYCLART is al meer dan tien jaar actief in de stad. Ze heeft moeten vechten voor haar vestiging in de lokalen van een overbodig geworden stationsgebouw in de buurt van de site. Vertrekkend vanuit deze locatie heeft Recyclart verschillende activiteiten met betrekking tot de publieke ruimten en de heraanleg van verscheidene ervan op gang getrokken. Recyclart treedt op als tussenpersoon tussen groepen jongeren (skaters, muzikanten, dansers, acteurs, kunstenaars) en de overheid. Daarom deed het collectief BRUSK (Brussel Skateboarders), een groep jonge skaters, een beroep op Recyclart om hen te helpen met hun initiatieven “ter bevordering” van het skaten.

In de zomer van 2003 engageerde het BIM (Brussels Instituut voor Milieubeheer) zich voor de aanleg van een publieke ruimte, toegankelijke voor alle publiek, met een sportief karakter, gericht op skaten, rollerbladen en BMX.

In september 2003 werden een ideeà«nwedstrijd uitgeschreven voor alle jongeren onder 25 jaar en voor alle studenten uit de architectuur-, kunst- en landschapsarchitectuurscholen.

Eind januari 2004 worden de laureaten bekendgemaakt: Bjorn Gielen en Floris Steyaert stellen een intrigerend project voor, opgebouwd uit eenvoudige en doeltreffende vormen.

Vanaf januari 2004 wordt het project begeleid door ESCAUT Architecture Scénographies Expositions met het oog op de toekomstige realisatie.

Recyclart coördineert de studie en ontfermt zich over het sociale luik van het project. Ze organiseerden verschillende informatiesessies met de bewoners en de toekomstige gebruikers.

Het plein wordt feestelijk geopend op 30 april 2006. Een skatedemonstratie, muziekoptredens en allerlei activiteiten voor de jonge en minder jonge bewoners staan op het programma.

Kenmerken van het project

Technische complexiteit

Het gedeelte van de tunnel waarop het terrein rust dateert van de jaren 1930. Er werd sindsdien niets meer gewijzigd aan de betonnen structuur noch aan de waterdichtheid. Omdat het budget beperkt was (1 miljoen € inclusief alle belastingen en erelonen) kon er onmogelijk aan deze elementen geraakt worden en mocht de tunnel evenmin bijkomend belast worden. Daarom werd de aanleg van de grondophogingen geà¯nspireerd door technieken die gebruikt worden bij de aanleg van wegeninfrastructuur in de bergen: gigantische blokken polystyreen met een hoge dichtheid worden uitgehold om de vorm van de skateramps en de bowl te bekomen. Vervolgens worden deze overgoten met beton.

In functie van de ondergrond wordt de volledige oppervlakte van de site verdeeld in verschillende zones.

Bovenop de tunnel ligt de overwegend verharde zone die de skaters naast natuurlijke hellingen ook lange skateramps met een helling tot 45° biedt. De bowl wordt het hoogtepunt op de kruising van alle zichten en betonhellingen. Hoewel hij nog niet afgewerkt is, heeft deze “spot” al een internationale reputatie verworven, een reputatie van ideale plek die aan skaters de kans biedt uitdrukking te geven aan hun cultuur als een teken van uitwisseling en sociale communicatie.

De beperkte gronddikte van 80 cm laat enkel toe een lage vegetatie aan te planten. Gelinkt aan de aanleg van banken, tafels en terrassen in dezelfde houtsoort (acacia) worden het zones waar alle bezoekers kunnen zitten en uitrusten op een veilige afstand van de voorbijvliegende skaters. Het combineren van harde en zachte materialen: natuursteen, hout, stalen rails voor de tricks, krenteboompjes,… Alles mag. Een fonteintje met drinkbaar water lest de dorst van alle gebruikers.

Op de flanken van de tunnel komt er een talud met een indrukwekkende helling van 45° dat beplant zal worden met een reeks hoogstammige bomen (acacia's) en een overwoekerende vegetatie (klimop). Deze is bedoeld als veiligheidsmat voor de skaters die te veel risico's genomen hebben in acrobatentoeren.

Scenografie

Dit project haalt zijn kracht uit de enscenering van alle contextuele elementen - zowel fysiek als historisch.

Een enorm raam gericht naar de hemel lijkt de aardse dimensie op te heffen naar een relatie met de lucht. In de gedaante van een symbolische fusie van flux en energie van verleden en heden. Dit enorme kader is een venster naar een sociale, culturele en economische context in volle verandering. De sociale woningen uit de jaren '70 worden slecht beleefd door de bewoners. En toch willen ze geen afstand doen van zo'n centrale locatie in de stad. De Brigittinenkapel wordt pas uitgebreid, wat een verdubbeling van de oppervlakte van haar infrastructuur betekent. Tegelijkertijd zit de Marollenwijk in een belangrijke evolutie van stedelijke vernieuwing met de komst van nieuwe woningbouwprojecten en zakencentra.

Het project in zijn geheel is dus duidelijk een proces van opnieuw toe-eigenen van de stedelijke ruimte.

's Nachts krijgt de enscenering een sprookjesachtig karakter. Omdat er geen bijkomende verlichting werd voorzien, versterken de geïntegreerde lichtpunten het grote scherm en de skate-infrstructuur.

IBGE - bouwheer
l'Escaut - architecten
Recyclart - sociaal management
Brusk - initiatiefnemers van het project
Bjorn Gielen / Floris Steyaert - landschapsarchitecten