Fotografiemuseum fase 1
Fase 2
Fase 4

De uitbreiding ligt verborgen aan de binnenkant van een traditioneel bouwblok, in de boomgaard van een oud karmelietenklooster. Een ommuurd park met opmerkelijke bomen die zijn opgenomen in de erfgoedinventaris, vult dit stedelijk landschap aan. Een sportcentrum en een gemeenteschool raken aan de gemene muur terwijl de naburige privé-tuinen opbotsen tegen het imponerende metselwerk.

Door ruimte in het park in te nemen, nodigt de uitbreiding de bezoekers en bewoners uit in deze plaats te investeren. Het park verbindt drie sociale functies: onderwijs, cultuur en sport en de inzet van het openen naar het publiek is het tot stand brengen van een sociale dynamiek en een stedelijke mutatie.

De stad Charleroi associeert zich met deze visie in haar ‘masterplan voor stedelijke renovatie’ voor de betreffende zone, een kandidaat-project voor de Federfondsen 2007. De inrichting van de twee aanliggende publieke ruimtes, het Essartsplein en het Gemeenteplein, volgden al de stedenbouwkundige principes gedefinieerd met het Feder programma 2000-2006 en de uitbreiding werd al deels hiermede gefinancieerd. Gesitueerd aan de rand van het stadscentrum en dankzij de internationale status van het museum, zal deze stedelijke pool een positief teken zijn voor de toekomst van de stad, in echo met de luchthaven aan de andere kant van de vallei van de Samber.

Symbiose tussen gebouw en lanschap

Aan de buitenkant interpelleert het nieuwe gebouw zijn omgeving; de opeenvolging van uitsparingen creëert zichten naar de aanliggende gebouwen, die de achtergrond worden van een ruimtelijke scenografie. De meervoudige vormen op de voorgrond krijgen hun betekenis door de relatie met hun context (park, woningen, voorzieningen...). Het gebouwparcours confronteert deze buitenwereld en integreert ze in een meervoudige blik.

De architectuur vertroebelt speels de grenzen tussen binnen- en buitenruimtes: door de glazen hal te doorlopen, die van het oude klooster naar het nieuwe gebouw leidt, waant de bezoeker zich plotseling in het park; De uitkraging wordt lichtschacht en verlicht een bosgezicht van varens. In de wintertuin verspreiden fruitbomen hun geuren binnen het museum. Elke zaal vormt een ruimte op zich en dient tegelijk als antichambre van de volgende, een `tussen-de-twee’ of tussenruimte in zekere zin.

Volgens de formule 1+1 = 1 is het nieuwe gebouw als continuïteit van het klooster ontworpen zodat de twee één museum vormen. Het programma van de uitbreiding werd gedurende 6 maanden zorgvuldig besproken met Xavier Canonne, directeur van het museum. De functies werden tussen de twee gebouwen verdeeld volgens een domino-effect: door bepaalde functies te verplaatsen, namen andere hun plaats in, enzovoort.

Hoewel de uitbreiding dit jaar opent, werd zij al voorzien in de tijd van de eerste renovatie van het klooster. Het Fotografiemuseum in Charleroi, dat het resultaat is van het engagement van George en Jeanne Vercheval, bezet het klooster al sinds 1987. In 1993 kwam l'Escaut eerst tussenbeide om de integratie van kunstwerken van Francis Alÿs, Edith Dekyndt, Jean-Claude Saudoyer en Marc Feulien te begeleiden. Daarna werd l'Escaut verantwoordelijk voor de eerste renovatie, die in 1995 werd voltooid.

De transformatie van het oude klooster in een fotografiemuseum heeft het omkeren van bestaande logica’s veroorzaakt: een plaats waar kijken naar de wereld verboden was om godsdienstige redenen werd tot een ruimte omgevormd waarin het beeld zich om maatschappelijke redenen onthult. Zijn uitbreiding daagt de conventionele museumlogica’s uit door het verveelvoudigen van de verbanden met fotografie, haar geschiedenis en de verschillende facetten van de representatie.

De bouw van de uitkraging is een primeur in Europa: het gebruik van dwars gelamineerde houtpanelen vormt de dragende structuur. Dit is gerealiseerd dankzij de ervaring van het stabiliteitsbureau Weinand met innovatieve houten structuren. Yves Weinand is professor aan het EPFL te Lausanne en bracht een know-how van een internationaal niveau bij aan dit project.

De interventie van Jeanine Cohen brengt nog meer rijkdom bij aan het project. Haar werk legt de link met hemel en licht. Binnen de geanodiseerde profielen geven gekleurde platen subtiel leven aan de façade dat met het licht en het moment van de dag varieert. Als volwaardig fotografisch werk, ondervraagt het de betekenis van de fotografie evenals de betekenis van onze waarneming. De lichtgevende huid geeft luchtige lichtheid aan het gebouw die vervuld is van complexiteiten en ontdekkingen.