FR >>

Projet réalisé en association momentanée avec Architectes Associés et l'atelier Gigogne

L'enjeu de la nouvelle construction du Théâtre National, anciennement caché au sein de la Tour Martini détruite en 1999, fut de donner une nouvelle visibilité à cette institution majeure, tout en offrant une transparence sur ses activités. Dans le même temps, la volonté de fournir un outil performant à l'ensemble des travailleurs du spectacle a commandé une très grande rationalité dans les plans poussant l'architecture à l'essentiel.

NL >>

Project gerealiseerd in tijdelijke samenwerking met Architectes Associés en Atelier Gigogne

Het nationale theater zat aanvankelijk verborgen in de Martinitoren, tot die in 1999 werd afgebroken. Met de constructie van het nieuwe gebouw kwam het er dus op aan deze belangrijke instelling een nieuwe zichtbaarheid en transparantie te geven. Tegelijkertijd was er de wil om aan alle mensen die in de schouwburg aan de slag zijn een zeer performant werkinstrument te bieden. In die zin was er bij het ontwerpen nood aan een zeer sterke rationaliteit die moest resulteren in een op de essentie toegespitste architectuur.

EN >>

This project was conducted in association with Architectes Associés and Atelier Gigogne

The stake of the new home of the National Theatre is to embody the shifting identity of contemporary theatre, with the visibility that the plot in the centre of Brussels provides; and to do so by providing a flexible tool for the artists to work with.

Considérant l'évolution des lieux théâtraux depuis l'antiquité jusqu'aux récentes formulations, le lieu théâtral du 21ème siècle ne veut rien ignorer des récentes évolutions dans les codes du spectacle: les disciplines s'ouvrent et s'enrichissent les unes les autres, la danse opère une incursion sur les plateaux de théâtre, la musique, le cinéma, le multimédia les accompagnent.

Les lieux de spectacles ont quitté les institutions et font découvrir "hors les murs" des situations de spectacles aussi riches que pertinentes: dans les métros, sur les places publiques ou dans les lieux industriels détournés de leur fonction d'origine, le théâtre cherche à interpeller le public par son contenu d'ancrage au sein de la vie quotidienne.

L'enjeu de la nouvelle construction du Théâtre National, anciennement caché au sein de la Tour Martini détruite en 1999, fut donc de donner une nouvelle visibilité à cette institution majeure au sein de la Communauté française, tout en offrant une transparence sur ses activités. Dans le même temps, la volonté de fournir un outil performant à l'ensemble des travailleurs du spectacle a commandé une très grande rationalité dans les plans poussant l'architecture à l'essentiel.

Situé dans un terrain exigu le long d'une grande artère du centre de Bruxelles, le bâtiment s'ancre dans le tissu urbain environnant, en rentrant dans les alignements existants et en répondant à la typologie mitoyenne des façades classiques du XIXème siècle. Ce dialogue tant avec le contexte urbain qu'avec le contenu de l'art du spectacle a induit un travail sur la façade faite de transparence et d'opacité, comme un voile tiré sur les mystères du spectacle.

La parcelle exiguë présente une surface au sol de 2500m² et impose à la construction une configuration très compacte sur plusieurs niveaux. Les distributions verticales ainsi que les moyens de levage sont donc des éléments clef pour l'usage du bâtiment.

Les trois salles assemblées de manière très compacte offrent des caractères et usages très différents.
La grande salle, à "géométrie variable", comporte 750 places. Elle permet des spectacles à l'Italienne, à l'Elisabéthaine, ainsi que diverses autres configurations de spectacle et de gradinage. Une continuité scène/salle s'impose. L'ensemble est donc plongé dans le noir. Elle est comparée à un grand piano.

La petite salle, de 250 places et configuration à l'Italienne, favorise un rapport intime entre spectateur et acteur. Son ambiance chaleureuse est comparée à celle d'un violoncelle. La salle de répétition est de taille identique au plateau de la grande salle et pourra acueillir des spectacles pour un public de 150 spectateurs.

Dans les interstices laissés libres par ces trois salles, se glissent toutes les fonctions indispensables au fonctionnement d'une machine à produire et accueillir des spectacles. Les stocks décors, les locaux administratifs, les loges, l'atelier costumes, un studio son, des ateliers machinos, stocks électros, stocks costumes, locaux techniques et autres trouvent encore leur place dans cet ensemble. Le résultat est comparable à une fine mécanique, à un corps vivant composé d'organes et de nervures complémentaires les uns des autres.

Site du Théâtre National

Scénographie >>
... avant 2004 >>

De wereld van theater, muziek en dans is constant in beweging en bijgevolg is er een voortdurende evolutie in de plaatsen waar ze beoefend worden. De verschillende disciplines stellen zich voor elkaar open en verrijken elkaar. De dans waagt zich samen met de muziek, de film en de multimedia op het terrein van het theater.

De toneelvoorstelling heeft haar vaste instelling verlaten en gaat op verkenning buiten de muren: in metrostations, op openbare plaatsen, in industriële panden die een nieuwe bestemming kregen. De theaterwereld wil het publiek aanspreken door zich in diens dagelijks leven te verankeren.

Het nationale theater zat aanvankelijk verborgen in de Martinitoren, tot die in 1999 werd afgebroken. Met de constructie van het nieuwe gebouw kwam het er dus op aan deze belangrijke instelling binnen de Franse Gemeenschap een nieuwe zichtbaarheid en transparantie te geven. Tegelijkertijd was er de wil om aan alle mensen die in de schouwburg aan de slag zijn een zeer performant werkinstrument te bieden. In die zin was er bij het ontwerpen nood aan een zeer sterke rationaliteit die moest resulteren in een op de essentie toegespitste architectuur.

Het bouwterrein heeft slechts een beperkte oppervlakte en is gelegen langs een van de grote verkeersassen in Brussel centrum. Het gebouw verankert zich in het stedelijk weefsel door zich in de bestaande volumes in te passen. De gevel is uitgelijnd met de buren en beantwoordt op die manier aan scheidingsmuurtypologie van de klassieke negentiende-eeuwse gevels. De dialoog tussen deze klassieke context en de spektakelwereld geeft aanleiding tot een weelderige gevel die speelt met transparantie en ondoorzichtigheid, als een sluier die de geheimen van het schouwspel verhult.

Het kleine perceel heeft een oppervlakte van 2500 m2 en verplicht de bouw van een zeer compacte configuratie over verschillende niveaus. De drie zalen in het gebouw werden op een compacte manier geconfigureerd en hebben elk een sterk verschillend karakter en gebruik.

De grote zaal heeft een “variabele geometrie” en telt 750 plaatsen. Zij leent zich tot voorstellingen volgens de stijl van zowel het Italiaanse als het Elisabethiaanse theater en laat door het feit dat de tribunes er verstelbaar zijn ook andere opstellingen toe. Zaal en scène moesten in elkaar overgaan. Daarom baadt de zaal volledig in het zwart en wordt ze met een piano vergeleken.

De kleine zaal van 250 plaatsen heeft een Italiaanse opstelling en bevordert het intieme contact tussen toeschouwer en acteur. Er heerst een warme atmosfeer die wordt vergeleken met het geluid van een cello. De repetitiezaal heeft exact dezelfde afmetingen als de scène van de grote zaal. Er kunnen intieme voorstellingen plaats hebben voor een publiek tot 150 personen.

In de resterende ruimtes tussen de drie zalen is alles ondergebracht wat voor het goed functioneren van een machine die voorstellingen moet produceren en ontvangen noodzakelijk is: decoropslag, administratie, loges, kostuumatelier, geluidsstudio, machinekamers, stockage van elektrisch materiaal en kostuums, technische lokalen... ze vinden allemaal hun plaats in het geheel.. Het resultaat is vergelijkbaar met een fijn raderwerk, met een levend lichaam waarin alle organen en aders elkaar aanvullen.

Internetsite van het Nationale theater

Scenografie >>
... vóór 2004 >>

Contemporary theater is at a crossroads of practices: dance, cinema, music, multimedia... Throughout its history, shows have experimented with outdoors theatre, the reappropriation of industrial spaces and other locations, a diversity of configurations and dispositions of the show, the public, the time.

The stake of the new home of the National Theatre is to embody the shifting identity of this art form, with the visibility that the plot in the center of Brussels provides; and to do so by providing a flexible tool for the artists to work with.

The urban context is that of a classical XIXth century avenue: terraced buildings of similar heights into which the building integrates seamlessly. The dialogue between this classic context and the nature of the performing arts resulted in an elaborate facade that plays with tranparency and opacity, like a veil protecting the misteries of the show.

The limited size of the plot and the budget constraints lead to a very compact building. The three performing spaces are assembled into each other, and each have very different characters. The main space has 750 seats and variable geometry. It can be modified to the classical Italian and Elizabethan configurations, as well as other public/stage dispositions. The continuity between the stage and the public is strong, and the room is very dark. It's compared to a grand piano.

The small space has 250 seats and a fixed Italian configuration. It favours an intimate atmosphere, dry and warm like a cello. The rehearsal space has the size of the stage of the main space, which allows rehearsals up until the very last stages of a show. It can host up to 150 seats for more experimental productions.

In the free spaces between the three performing halls all the remaining functions find their place. The vertical public foyer stretches from the street level to the third floor under the small hall. Around the main hall, offices, costume design and production, archives, stage producers and workers find their respective spaces to work.

The result is comparable to a fine machinery, a live body with each organ working for the whole.

Website of the theatre

Scenography >>
... before 2004 >>

Technical sheet

Place: Boulevard Jacqmain 111, 1000 Brussels
Program: Theatre with 3 rooms - 750, 250, 150 (rehearsal room), public foyers, technical and administrative spaces
Public/Private Partnership: French Community of Belgium & Louis de Waele real estate
Client representative: Progex
Process: First Public Private Partnership of the French Community of Belgium
Architects: L’Escaut Architectures – Architectes Associés – Atelier Gigogne
Escaut team: Olivier Bastin, Eloisa Astudillo, Sinan Logie, Frédéric Desmidt, Cécile Chanvillard
Structure: Ellyps
Scenography: Changement à vue
Fluids: VK Engineering
Acoustics: Capri acoustique
Façade: Belgometal
Artists: Ann Veronica Janssens, Eric Georg, Laurent Baudoux
Signage: Mr & Mrs Production and Michel de Visscher
Surface area: 12 000 m2
Budget: 20.000.000 € ex. VAT
Completion: November 2004